كه موضوع حكميت را نپذيرفتند و به صلح و ترك جنگ اعتراض كردند آشكار مىشود و اكنون انگيزه‌هاى نهان جنگ جمل را كه بر بسيارى از مردم پوشيده مانده است و آنچه را كه براى همگان آشكار است ، بررسى مىكنيم و اخبارى را كه در مورد اين جنگ آمده است و چگونگى آن را در جايگاه مناسب خود با نظم و ترتيب ، به خواست خداوند متعال توضيح خواهيم داد . ناكثان « 1 » ( پيمان‌گسلان ) جنگ و فتنهء جمل به ظاهر پديدهء پيمان‌شكنى طلحه و زبير است و آن دو بيعت خود را كه نخست با كمال ميل و آزادى با على ( ع ) انجام داده بودند شكستند و در ظاهر ، نخست اظهار داشتند كه براى انجام عمره از مدينه به مكه مىروند ، و چون به مكه رسيدند به عايشه و كارگزاران عثمان كه با اموال مسلمانان و به طمع تصرف آنها و از بيم امير المؤمنين على ( ع ) به آن شهر گريخته بودند ، پيوستند و همگى هماهنگ شدند كه بايد خون عثمان را مطالبه كرد و براى على ( ع ) چنين بهانه‌اى ساز كردند كه چرا قاتلان عثمان و كسانى از مهاجران و انصار و مردم مصر و عراق كه عثمان را محاصره كردند ، پيرامون على ( ع ) هستند و از ياران و سپاهيان او مىباشند و از ويژگان آن حضرت شمرده مىشوند و در جنگ هم از على ( ع ) طرفدارى مىكنند و على ( ع ) هم با گفتار پسنديده و معقول و رفتار مناسب به ظاهر از آنان حمايت مىكند و آنچه را نسبت به عثمان انجام داده‌اند زشت نمىشمرد و از ايشان روىگردان نيست ؟ و نظير اين شبهات را بيان كرده و براى اشخاص ضعيف ايجاد شبهه مىكردند و نادانان را مىفريفتند و چنين وانمود مىكردند كه عثمان مظلوم بوده است و سزاوار آنچه كه مردم نسبت به او انجام داده‌اند نبوده است و نبايد او را محاصره و از خلافت خلع مىكردند . و نبايد خونش را حلال مىشمردند . آنها گروهى را كه بدين گونه فريب دادند ، برگرد خود جمع كردند و آنان دعوت ايشان را پذيرفتند . سپس آن گروه همگى آهنگ بصره كردند ، زيرا عموم مردم آن شهر از طرفداران عثمان بودند و از هواداران حاكم بصره - عبد الله بن

--> ( 1 ) به شركت كنندگان در جنگ جمل كه با على ( ع ) مخالفت و جنگ كردند « ناكثين » و به شركت كنندگان در جنگ صفين « قاسطين » و به خوارج « مارقين » اطلاق مىشود . م